Mekke’de indirilmiş olup 123 âyettir. Bu sûrede başka peygamberler ve konular anlatılmakla beraber, onlardan Hûd (a.s.)’ın seçilmesi, bu vesile ile onun hak dini tebliğ etmekteki gayretlerini ebedileştirme gayesine hizmet etmektedir. Bir önceki Yûnus sûresinde olduğu gibi tevhid, nübüvvet ve ölümden sonra diriliş gibi akide esaslarını, özellikle Kur’ân’ın Allah kelamı olduğu gerçeğini vurgular. Bu itibarla Yûnus sûresinin yanına konulmuştur. Sûrede Hz. Peygamber (a.s.) ile müminleri teselli etmek için, daha önceki kardeşleri olan Hz. Nûh, Hz. Hûd, Hz. Salih, Hz. Şuayb, Hz. Mûsâ ve Hz. Harun’un (aleyhimüsselam) tebliğlerine tafsilatlı olarak yer verilir. Sûre, kıssaları zikretmenin hikmetini bildirir ve başlangıcında olduğu gibi, hatimesinde de tevhid akidesini vurgulayarak sona erer.

Bismillâhirrahmânirrahîm.

1 – Elif, Lâm, Râ. Bu öyle bir kitaptır ki âyetleri en kesin delillerle desteklenmiş, sonra da güzelce açıklanmış,

tam hüküm ve hikmet sahibi, her şeyden haberdar olan (hakîm ve habîr) tarafından gönderilmiştir. [2,1]

2 – Bundan maksat, Allah’tan başkasına ibadet etmemenizdir.

Gerçek şu ki: Ben sizi cennetle müjdelemek ve cehennemle uyarmak için O’nun tarafından gönderilmiş bulunuyorum. [21,25; 16,36]

3 – Bir maksat da şudur: Rabbinizden mağfiret dileyin. Sonra ona tövbe edin.

O’na dönün ki belirlenmiş bir ömür süresinin sonuna kadar sizi nimetleriyle yaşatsın ve faziletli bir hayat sürenlere, lütuf ve fazlından mükâfatlarını versin.

Fakat imandan yüz çevirirseniz sizin tepenize inecek o müthiş günün azabından korkarım. [16,97]

4 – Zaten hepinizin toptan döneceği yer, O’nun huzurudur. O da istediği her şeyi yapmaya kadirdir.

5 – Dikkat edin, işin farkına varın: O kâfirler, eğilip bükülerek haktan yançizer, böylece Peygamberden gizlenmek isterler.

(Aslında Allah’tan kaçıp saklanmak isterler, ama nasıl saklanabilirler ki!)

Onlar örtülerine büründükleri zaman dahi Allah onların içlerinde gizlediklerini de, açığa vurduklarını da pek iyi bilir.

Çünkü O bütün sinelerin kökünü, künhünü dahi bilir.

6 – Yeryüzünde kımıldayan hiçbir canlı yoktur ki onun rızkı Allah’a ait olmasın.

Allah her canlının hayatını geçirdiği yeri de, öleceği yeri de bilir. Bütün bunlar apaçık bir kitaptadır.[2,44; 29,17; 6,59]{KM, Mezmurlar 104, 11-12; 155,15-16}

Allah onun müstekarrını da, müstevdaını da bilir, yani yerleştiği yeri de, emaneten bulunduğu yeri de bilir. Durduğu, oturduğu yeri de, gezdiği ve dolaştığı yeri de bilir. Babasının sulbündeki durumunu da, ana rahmindeki durumunu da bilir. Yattığı yeri de bilir, öleceği yeri veya öleceği vakti de bilir. Bütün bunları bilir de ona göre rızkını verir. Bütün o kımıldayan canlılar, onların rızıkları, müstekarları ve müstevda’ları takdir olunup Levh-i Mahfuz’a yazılmış, Allah’ın ilminden yaratılış alanına çıkarılmıştır ki bu Kitabı görebilen melekler oradaki yazıyı açıktan okur ve anlarlar.

İşte Allah’ın ilim ve kudreti öyle geniş ve fazl-ı keremi ile rububiyeti de böyle kapsamlıdır. Şu halde insan rızkını Allah’tan istemeli. Fakat rızık için değil, Allah için çalışmalıdır. Rızık meselesi o kadar endişe edecek bir şey değildir. Allah’tan başkasından rızık beklemek boşunadır.

7 – Hem O’dur ki gökleri ve yeri altı günde yarattı. Bundan önce ise Arş’ı su üstünde idi.

Bu kâinatı yaratması sizden hanginizin daha güzel iş ortaya koyacağını imtihan etmek içindir.

Böyle iken sen onlara “öldükten sonra elbette dirileceksiniz” dersen, o kâfirler bunu haber veren Kur’ân’ı kasdederek “Bu, aldatıcı olma yönünden, besbelli bir büyüden başka bir şey değil!” derler. [23,115-116; 38,27; 18,7; 43,87; 75, 6,36]

8 – Şayet Biz kendilerine azap göndermeyi belirli bir zamana kadar ertelersek: “Bu azabı alıkoyan sebep nedir?” derler.

İyi bilin ki o azap başlarına geldiği gün, artık onlardan geriye çevrilmez

ve alaya aldıkları o azap, kendilerini çepeçevre kuşatmış olur.”

9 – Eğer insana tarafımızdan bir rahmet tattırır, sonra o nimeti geri alırsak o, son derece ümitsiz, son derece nankör olur.

10 – Fakat başına gelen bir dertten sonra kendisine bir nimet tattırırsak:

“Artık bütün dertler ve belalar bir daha gelmemek üzere bitti gitti!” der, sevinir, övünür durur.

11 – Ancak her iki halde de sabredip makbul ve güzel işler yapanlar başka!

İşte onlar için pek geniş bir mağfiret ve pek büyük bir mükâfat vardır. [103,1-3; 36,11; 2,25]

Bu son bölümün, daha önce 7. âyette geçen imtihan konusu ile sıkı sıkıya ilgisi vardır. Zira gerek nimetlerin verilmesi, gerek dertlerin verilmesi, imtihan mevsimlerinden birer mevsimdir ve o âyette mücmel olan imtihanın tafsilatı kabilindendir. Mümine düşen, her iki halde de itidal ve istikametten ayrılmamaktır.

12 – İmdi, senin de muhatap olduğun imtihan icabı ey Resûlüm, o müşriklerin:

“Ona bir hazine indirilse ya!” veya “beraberinde bir melek gelse ya!” demelerinden ötürü,

belki de göğsün daralarak sana vahyolunanın bir kısmını terkedecek olursun.

Fakat sen böyle yapmazsın ve yapma! Zira sen sadece uyaran bir elçisin.

Bütün işleri düzenleyen, herkese lâyık olduğu neticeyi verecek olan ise Allah Teâladır. [3, 173; 25,7-8; 15,97-98]

13 – Yoksa “Kur’ân’ı kendisi uydurmuş” mu diyorlar.

De ki: “İddianızda tutarlı iseniz, haydi belagatta onunkine benzer on sûre getirin,

isterse kendi uydurmanız olsun ve Allah’tan başka çağırabileceğiniz herkesi de yardımınıza çağırın! [2,23; 10,38]

Kur’ân, önce Kur’ân ayarında bir söz, bir eser ortaya koymalarını isteyerek insanlara, meydan okudu. Bunu yapamayınca, belagat ve tesirde onun ayarında, bari on sûre miktarında bir nazire istedi. “Söylenen şeylerin gerçek olması da şart değil, uydurma, rastgele şeyler dahi söyleyebilirsiniz” diye serbestlik tanıdı. Bunu da yapamadılar (10,38-39). Bu hem arap ediplerinin en mahir oldukları alandaki aczlerini, hem de putlarının aczlerini ortaya koymuş oluyor, böylece Kur’ân’ın Allah kelamı olduğu kesinleşiyordu.

14 – Eğer bu dâvetinizi kabul etmezlerse, bilin ki o ancak Allah’ın ilmiyle indirilmiştir ve O’ndan başka ilah yoktur.

Nasıl, artık hakka teslim olup müslüman oluyorsunuz değil mi?

15 – Kim dünya hayatını ve dünyanın zinet ve şatafatını isterse,

Biz orada onların işlerinin karşılığını kendilerine tam tamına öderiz ve onlara dünyada asla haksızlık yapılmaz. [17,18-21; 42,20; 2,201]

16 – Fakat onlara âhirette ateşten başka bir şey yoktur.

Onların dünyada yaptıkları bütün işler hatta iyilikler bile heder olmuştur, bütün yaptıkları boşa gitmiştir.

17 – Rabbi tarafından gönderilen kesin delile (Kur’ân’a) dayanan,

peşinden de o delili destekleyen (diğer mûcizelerden şahitleri) bulunan, daha önce de rehber ve rahmet olarak gönderilmiş Mûsâ’nın kitabı ile tasdik edilen kimse, yalnız dünya hayatını arzu eden gibi olur mu?

İşte bu kesin delile dayananlar Kur’ân’a iman ederler.

Hangi zümre de onu reddederse bilsin ki varacağı yer ateştir. Bunda hiç şüphen olmasın.

Çünkü o Rabbinden gelen hakikatin ta kendisidir; fakat insanların çoğu buna iman etmezler. [30,30; 6,19; 2,1-2; 12,103]

Bunda hiç şüphen olmasın. Yani Kur’ân’ın Allah tarafından gönderildiğinde şüpheye yer yoktur.

18 – Uydurduğu bir yalanı Allah’a isnad edenden daha zalim kim olabilir?

Onlar Rab’lerinin huzuruna getirilecek ve şahitler de: “İşte Rab’leri hakkında yalan uyduranlar! İyi biliniz ki Allah’ın lâneti zalimlerin üzerinedir” diyeceklerdir.

19 – O zalimler ki insanları Allah yolundan çevirirler ve onu eğri göstermek isterler. Âhireti de inkâr ederler.

20 – Allah onları azaba uğratmak isterse, onlar dünyadan kaçıp Allah’ın hükmünden kurtulamazlar.

Allah’tan başka kendilerini koruyacak hâmiler de bulamazlar. Onların azabı kat kat olur.

Çünkü hakkı işitmeye tahammül edemiyorlardı. Hem de gerçeği görmüyorlardı. [6,134; 67,10; 16,88]

21 – İşte bunlar kendilerini büyük ziyana uğratmışlar

ve uydurdukları şerikler, sözüm ona hamileri de kendilerinden uzaklaşmış, ortalıkta görünmez olmuşlardır. [46,6; 19,81-82; 29,25; 2,166]

22 – Hiç şüphe yok ki âhirette en büyük hüsrana uğrayanlar bunlardır.

23 – Fakat iman edip makbul ve güzel işler yapanlar

ve mevlâlarına gönülden bağlanıp itaat edenler ise cennetliktir.

Onlar orada ebedî kalacaklardır.

24 – Bu iki zümrenin durumu, tıpkı âma ve sağıra kıyasla, gören ve işiten kimsenin durumu gibidir.

Bunların hali hiç eşit olur mu? Artık düşünüp ibret almaz mısınız? [8,23; 35,19-24; 59,20]

25-26 – Gerçekten Biz vaktiyle, Nuh’u kendi halkına gönderdik, şunu ilan etsin diye:

“Bilesiniz ki ben sizi açıkça uyarmaya geldim. Sakın Allah’tan başkasına ibadet etmeyin.

Doğrusu, bu gidişle, ben sizin canınızı yakacak, gayet acı bir günün azabına uğramanızdan endişe ederim.” [7,59-64] {KM, Tekvin 6,5; 8,15}

27 – Buna karşı halkının ileri gelen kâfirleri hep birden kalkıp:

“Bize göre, sen sadece bizim gibi bir insansın, bizden farkın yoktur.

Hem sonra senin peşinden gidenler toplumumuzun en düşük kimseleri, bu da gözler önünde!

Ayrıca sizin bize karşı bir meziyetiniz olduğunu da görmüyoruz.

Bilakis sizin yalancı olduğunuzu düşünüyoruz” dediler. [23,24]

28 – Nuh şöyle cevap verdi: “Ey benim halkım! Düşünün bir kere: Ya ben Rabbimden gelen çok âşikâr bir belgeye, kesin delile dayanıyorsam,

ya O, bana tarafından bir nübüvvet vermiş, bunlar size gizli kalmış da siz görememişseniz?

Ne yapalım, istemediğiniz o rahmete girmeye sizi zorlayabilir miyiz?”

29 – “Hem ey halkım! Bu tebliğimden ötürü sizden maddî bir karşılık istiyor değilim.

Benim mükâfatımı verecek olan yalnız Allah Teâladır.

Ben o iman edenleri kovacak da değilim. Elbette onlar Rab’lerine kavuşacaklar (O da onları imanlarından dolayı ödüllendirecektir). Ama ben sizin cehalet içinde yuvarlanan bir toplum olduğunuzu görüyorum.” [6,52-53; 10,72; 26, 111]

30 – “Hem ey milletim! Ben onları kovacak olsam

Allah indinde bu sorumluluktan beni kim kurtarabilir,

Kim bana yardım edebilir? Artık bir düşünmez misiniz?

31 – Ben size: “Allah’ın hazineleri benim elimdedir”

yok: “Ben gaybı bilirim”

yok: “Ben bir meleğim” demiyorum.

Hor gördüğünüz müminlere “Allah hiçbir hayır, hiçbir meziyet vermez” de demem. Allah onların içlerinde olanı pek iyi bilir.

Böyle bir şey yaptığım takdirde ben elbette zalimlerden olurum.” [6,50]

32 – “Ey Nûh! dediler. Bizimle mücadele ettin, bu mücadelende de hayli ileri gittin.

Yeter artık, eğer doğru söyleyenlerden isen haydi bizi tehdit edip durduğun o azabı getir de görelim!”

33 – Nuh cevap verip dedi ki: “Onu, dilerse ancak Allah getirir

ve O’nun elinden siz asla kaçıp kurtulamazsınız.”

34 – Allah sizin helâkinizi dilemişse, ben sizin iyiliğinizi arzu etsem bile,

size öğüt verip iyiliğinizi istemem size fayda etmez.

Rabbiniz O’dur ve siz O’nun huzuruna götürüleceksiniz.”

35 – Yoksa “Kur’ân’ı, kendisi uydurdu!” mu diyorlar? De ki? “Eğer uydurdumsa günahı bana aittir.

Ama ben de sizin işlediğiniz suçlardan beriyim.”

36-37 – Nuh’a şöyle vahyolundu ki: “Artık halkından, daha önce iman etmiş olanlar dışında, hiç kimse iman etmeyecek.

Öyleyse o kâfirlerin yaptıklarından dolayı kederlenme de,

Bizim gözetimimiz altında ve vahyimiz doğrultusunda, gemiyi yap ve o zalimler lehinde Ben’den hiçbir ricada bulunma.

Çünkü onlar suda boğulacaklardır.” [23,27; 71,26; 54,10]

38 – Nuh gemiyi yapıyor, halkından ileri gelenler her ne zaman yanından geçseler onunla alay ediyorlardı.

Nuh da: “Siz, dedi; şimdi bizimle alay ediyorsanız, elbet bizim de sizinle alay edeceğimiz bir gün gelir.”

39 – “Artık rüsvay edecek azabın kime gelip çatacağını, ayrıca âhiretteki daimi azabın da kimin üzerine ineceğini yakında görüp öğrenirsiniz.”

40 – Nihayet emrimiz gelip de tennur kaynadığı zaman Nuh’a dedik ki:

“Her hayvan türünden erkekli dişili ikişer eş ile

haklarında helâk hükmü verilmiş olanları hariç olmak üzere, aileni

bir de iman edenleri

gemiye al.”

Zaten beraberinde iman eden pek az insan vardı. [3,7; 26,119-121; 54,11-14] {KM, Tekvin 7,13; I Pier 3,20; 2,5}

Tennur: kapalı ocak, fırın mânasına gelir. Türkçeye tandır olarak geçmiştir. Bu kelime Tefsirlerde farklı anlayışlara imkân vermiştir. Hz. Havva’dan kalan ve Hz. Nuh’a intikal eden taştan bir ocak, gemide suyun toplanıp biriktiği yer, yeryüzünün fışkıran sular sebebiyle kaynaması, tan yerinin ağarması gibi birbirinden uzak mânalar düşünülmüştür. Elmalılı Hamdi Yazır, tennur’un, bu geminin kazanla çalışan buharlı bir gemi, bir vapur olduğunu düşündürdüğünü yazar.

41 – Nuh dedi ki “Binin gemiye! Onun yüzüp gitmesi de, durması da Allah’ın adıyladır.

Gerçekten Rabbim gafurdur, rahîmdir” (affı, rahmet ve ihsanı pek boldur).

42 – Gemi onları dağlar gibi dalgalar arasından geçirirken,

Nuh biraz ötede olan oğluna: “Evladım, gel sen de bizimle gemiye bin de

kâfirlerle beraber kalma!” diye seslendi. [69,11-12; 54,13-15]

Onun bu oğlu, küfrünü içinde gizleyip açığa vurmadığı için, (Hz. Nuh) onu iman ehlinden sayıp gemiye almak istemişti.

43 – O: “Beni sudan koruyacak bir dağa sığınırım” dedi.

Nuh ise: “Bugün Allah’ın helâk emrinden koruyacak hiçbir kuvvet yoktur. Ancak O’nun merhamet ettiği kurtulur” derdemez,

birden aralarına dalga girdi, ve oğlu boğulanlardan oldu.

44 – Kâfirler boğulduktan sonra yerle göğe:

“Ey yer suyunu yut ve sen ey gök suyunu tut!” diye emir buyuruldu.

Su çekildi, iş bitirildi ve gemi Cudi üzerinde yerleşti

ve “Kahrolsun o zalimler!” denildi. {KM, Tekvin 8,4}

Cudi, Türkiye’nin Güneydoğusunda Şırnak civarında 2000 m. yüksekliğinde bir dağdır. Tevrat, Ararat Dağına yerleştiğini bildirir (Tekvin, 8,4). Hz. Nuh’un Irak tarafında irşadda bulunduğunu düşünmek daha makuldür. Cudi ismiyle Musul, Cizre ve Şam’da birer dağ bulunduğu rivayet edilmektedir.

45 – Nuh Rabbine hitâb edip: “Ya Rabbî, dedi, elbette boğulan oğlum da ailemdendi, öz evladımdı.

(Halbuki ben onları gemiye alırken Sen bana kurtulacaklarını, müjdelemiştin).

Senin vaadin elbette haktır ve Sen hâkimlerin hâkimisin!”

46 – “Ey Nuh!” buyurdu Allah, “O senin ailenden değil. Çünkü o, dürüst iş yapan, temiz bir insan değildi.

O halde, hakkında kesin bilgin olmayan bir şeyi Benden isteme.

Cahilce bir davranışta bulunmayasın diye sana öğüt veriyorum.”

Cenab-ı Allah’ın bu buyruğundan kasdı şudur: “Senin bu oğlun, kurtarmayı vaad ettiğim aile fertlerinden değildi. Çünkü kâfir idi. Kâfir senin ailenden sayılmaz. Zira müminle kâfir arasında velâyet yoktur.”

47 – “Ya Rabbî, dedi, hakkında kesin bilgim olmayan şeyi istemekten Sana sığınırım.

Eğer beni affetmez, bana merhamet etmezsen, herşeyi kaybedenlerden olurum.”

48 – “Ey Nuh! denildi, sana ve beraberinde bulunan mümin topluluklara Bizim tarafımızdan bir selâmet ve çok bereketlerle gemiden in!

Gelecek nesiller içinde niceleri de olacak ki onları dünyada bir müddet yaşatacağız,

sonra da Bizden onlara gayet acı bir azap dokunacaktır.” [2,38]

49 – İşte bunlar gayb olan birtakım haberlerdir. Onları sana Biz vahyediyoruz.

Halbuki bu vahiyden önce onları ne sen, ne de milletin bilmezdiniz.

Öyleyse onların red ve inkârlarına karşı sabret,

dişini sık ve şüphen olmasın ki hayırlı akıbet müttakilerindir. (Sonunda kazananlar, Allah’ı sayıp O’nun emirlerini çiğnemekten sakınanlar olacaktır) [3,44; 28,46; 40,51; 37,171-172]

50 – Âd kavmine de, kardeşleri Hûd’u peygamber olarak gönderdik.

O da: “Ey benim halkım! Yalnız Allah’a ibadet edin, zaten sizin O’ndan başka bir ilahınız yoktur. Siz şirk koşmakla iftira etmekten başka bir şey yapmıyorsunuz!”

51 – “Ey milletim! Risaleti tebliğden dolayı sizden hiçbir ücret beklemiyorum.

Ben mükâfatımı yalnız ve yalnız beni yaratandan beklerim. Hiç düşünmez misiniz?”

52 – “Ey milletim! Haydi Rabbinizden af dileyin, sonra ona tövbe edin,

O’na dönün ki gökten size bol bol yağmur göndersin, gücünüze güç katsın, n’olur, yüzçevirip suçlu duruma düşmeyin!” [71,11]

53 – “Ey Hûd! dediler, sen bize açık bir belge, bir mûcize getirmedin.

Biz de senin sözüne bakarak tanrılarımızı bırakacak değiliz. Sana asla inanacak da değiliz.”

54-56 – “Galiba tanrılarımızdan biri seni pek fena çarpmış!” demekten başka bir şey söyleyemeyiz.

Hûd dedi ki: “Ben Allah’ı şahit tutuyorum, siz de şahid olun ki: ben sizin Allah’a şerik koştuklarınızdan hiç birini tanımıyorum.

Artık hepiniz toplanın, bana istediğiniz tuzağı kurun, hiç göz açtırmayın, hiç süre tanımayın.

Ben benim de, sizin de Rabbiniz olan Allah’a dayanıp güvendim.

Hiç bir canlı yoktur ki mukadderatı Onun elinde olmasın. Rabbim elbette tam istikamet üzeredir.” [10,71]

Allah’ın yaptığı her iş doğrudur, güzeldir. Onun rızası hakta, doğruluk ve adalettedir. O, dürüstlüğün hâmisi, doğruların yardımcısıdır.

57 – Eğer haktan yüz çevirirseniz, ben müsterihim, zira size ulaştırmakla görevli olduğum buyrukları size tebliğ ettim.

Rabbim dilerse, sizi gönderip yerinize başka bir topluluk getirir.

Ama siz O’na hiçbir şekilde zarar veremezsiniz.

Muhakkak ki Rabbim her şeyi denetlemektedir.

Allah’ın Hafîz, denetleyen olmasının anlamı şudur:

Hiçbir şey O’ndan saklanamaz. Bütün işlerinizi görüp kaydettirir de ona göre karşılığını verir.

58 – Azaba dair emrimiz gelince Hûd ve beraberinde olan müminleri, tarafımızdan bir rahmet eseri olarak kurtardık, onları pek ağır bir azaptan selamete çıkardık.

Birinci kurtarma Âd halkını imha eden kum fırtınasından, ikincisi ise âhiret azabından kurtarmayı ifade eder.

59-60 – İşte Âd halkı buydu...

Rablerinin âyetlerini inkâr ettiler, O’nun peygamberlerine isyan ettiler ve Hakka karşı gelen her inatçı zorbanın isteklerine uydular.

Hem bu dünyada lânete tâbi tutuldular, hem de kıyamet gününde.

Evet, Âd toplumu, Rab’lerini tanımayıp inkâr yolunu tuttular.

Dikkat et: Nasıl da defoldu gitti o Hûd’un kavmi Âd! [53,50]

61 – Semûd kavmine de kardeşleri Salih’i elçi olarak gönderdik.

“Ey benim halkım!” dedi, “Yalnız Allah’a ibadet edin,

çünkü sizin O’ndan başka ilahınız yoktur.

Sizi topraktan yetiştirip yaratan, sizi orada yaşatan O’dur.

O halde O’ndan mağfiret dileyin, yine O’na dönün, tövbe edin.

Çünkü Rabbim kullarına çok yakın ve onların tövbe ve dualarını kabul edendir.” [2,186; 7,73-76; 26,155-159]

Şirke yer veren inanç sistemlerinde, Allah’a ancak bazı aracılar vasıtasıyla ulaşmanın şart olduğu vurgulanır. Hz. Salih (a.s.), insanların Rab’lerine perdesiz ve aracısız yönelip niyaz edebileceğini bildiriyor.